Hacı İzzed Hoca

Muhammed İzzeddin Doğanhisârî'nin (ö. 1939) tam künyesi, Muhammed İzzeddin Ebû Sa'îd İbn-i Muhammed ed-Doğanhisârî el-Ezherî'dir. Doğanhisar'da Hacı İzzet Hoca olarak tanınır. 1869 yılında Konya'nın kuzeybatısında yer alan Doğanhisar ilçesinde dünyaya gelmiştir. Hacı Feyzullah oğullarındandır. Hacı Feyzullah Efendi aslen Seydişehirli olup Konya'da tapu memurluğu yaparken Doğanhisar'a gelmiş ve oraya yerleşmiştir.

Muhammed İzzeddîn Doğanhisârî'nin babası İzzet Efendi, annesi Nazife Hanım'dır. İzzet Efendi, İstanbul'da seneler süren tahsil hayatından sonra hem hatiplik icazeti hem de memuriyet beratı alır. Doğanhisar'a dönerek Ulu Cami'de hatiplik görevine başlar. Hamzalar sülalesinden Nazife Hanım'la evlenir. Bu evlilikten Feyzullah, Muhammed İzzeddin ve Hüsniye (Melek) adlarında üç çocuğu olur.

Muhammed İzzeddin'in çocukluğu doğum yeri olan Doğanhisar'da geçmiştir. Yaşıtlarıyla oyun oynamaktan pek hoşlanmayan, yalnızlığı seven, çok zeki, büyük hayalleri olan bir çocuktur. Henüz çocuk yaşlardayken Saray Yakası'ndan (Hüsnü Tepesi) kanat takıp uçmayı bile denediği söylenir. İlk eğitimini babasından almış, beş yaşındayken hafızlığını ikmal etmiş; sonra da Doğanhisar'da Tokluoğlu Medresesi'nde, zamanın büyük âlimlerinden Âkif Hoca'dan ders okumuştur.

Babası Konya'ya gittiğinde henüz erken dönem ergenlik yaşlarındayken ve hatiplik icazeti olmadan babasına vekâleten Ulu Cami'de hatiplik görevine başlar. Ancak yaşı küçük olduğu için Doğanhisar halkı onu kabullenmek istemez. Sık sık hutbeleri eleştirilir; söylediklerine "Olmadı İzzet!" derler. Bunun üzerine mahalle muhtarı onu minberden indirir. Muhammed İzzet bu hadiseye içerler ama azmini kaybetmez. Osmanlı'nın çeşitli ilim ve kültür beldelerinde uzun sürecek yeni bir tahsil hayatına başlar.

Önce Konya'da Zaferiye (Aladağ) Medresesi'nde tefsir, hadis ve fıkıh okur; sonra İstanbul'da Âtıf Efendi Medresesi'nde dersler alır. Bu tahsilleri neticesinde hatiplik beratı ile Doğanhisar Ulu Cami'ye resmen hatip olarak tayin edilir. Bir Kurban Bayramı vaazı sırasında küçük bir fetva hatasının ardından "Bu da olmadı İzzet!" denilmesi üzerine çok üzülür ve ilim tahsili için Şam'a gider.

Otuz iki yaşında iken 1901'de Şam'da El-Nahda Medresesi'ne başlar; 1908 yılında üstün başarıyla mezun olur. Suriyeli bir vakfın temin ettiği bursla Kahire'de El-Ezher Üniversitesi İslâm'a Davet Fakültesi'nde öğrenimine devam eder. Kırk dört yaşında iken 1913'te mezun olur. Ayrıca Ezher Üniversitesi Kurra Fakültesi'nde bir yıl makam dersi okuyarak mûsıkînin temel kurallarını da öğrenir. 1916 yılına kadar kaldığı Ezher'de Türkiye, Suriye, Irak, Özbekistan ve Balkanlardan gelen öğrencilere Arapça, fıkıh ve hadis dersleri verir.

Doğanhisar'a döndüğünde yaşı da ilmi de kemale ermiştir. Halk kendisine Şeyhü'l-Arab lakabını vermiştir. Kendi adıyla anılan Hisar Medresesi'ni kurarak burada müderrislik, aynı zamanda Ulu Cami'de fahri hatiplik yapmıştır. Medrese ve tekkelerin kapatıldığı, dinî eğitimin yasaklandığı dönemde İzzet Hoca, yazmış olduğu mevlid ve kasidelerle İslâmî mesajları halka iletmiştir. Kırk beş civarındaki kız öğrencisine kendi el yazısıyla yazdığı mevlid manzumelerini vermiş ve okunuşunu öğretmiştir.

Muhammed İzzeddîn Doğanhisârî, 1939 yılında kuşpalazı hastalığına yakalanır. Konya'nın gönül sultanlarından Hacı Veyiszâde Mustafa Efendi'nin daveti üzerine Konya'ya gelir. Hacı Veyiszâde Mustafa Kurucu Efendi'nin kucağında son nefesini verir. Kabri, Üçler Mezarlığı'nda Veyis Efendi'nin hemen yanı başında ve Hacı Veyiszâde Mustafa Kurucu Efendi'nin kabrinin doğusunda, ayak ucundadır.